TOPRAĞIN ELEKTRİK DİRENÇ-İLETKENLİK
ÖLÇÜMÜ (rezistivite)
Elektrik direnç-iletkenlik, yeraltında doğal olan veya olmayan
farklılıkların tespitinde kullanılan bir jeofizik yöntemidir. Maden yatakları,
gömülü maddeler, boşluklar, vb. bu yöntem ile bulunabilir. Ölçümlerde ani bir
yükselme veya düşme olduğunda, anomali tespit edilmiş olunur. Jeolojik ve
arkeolojik araştırmalarda; elektrik direnç-iletkenlik yöntemi sayesinde,
daha az sondaj ve kazı yapılarak hem paradan, hem de zamandan tasarruf
sağlanır.
Toprağın elektrik iletkenliğine etki
eden faktörlerin başında; toprağın nemi, toprak içindeki mineral tuzlar ve
metalik mineraller gelir. Bu iletkenlik mevsimlere göre değişebilir.
WENNER YÖNTEMİ
Amerikan Standartlar Bürosu'ndan Dr.
F. Wenner'in geliştirdiği bu yöntem, direnç-iletkenlik ölçümlerinde yaygın olarak
kullanılır. Yöntem, toprağa saplanan dört adet metal elektrot olması sebebiyle, "dört elektrot metodu" olarak da
bilinir. Miner A-200 Jeofizik Cihazı ile bu yöntem başarıyla uygulanabilir.
Dört metal elektrot, bir doğru
boyunca, birbirine eşit mesafede toprağa saplanır. Cihazın C1 ve C2
terminallerine bağlanan iki dış elektrot arasında elektrik akımı olur. İki iç
elektrot arasında bir potansiyel farkı oluşur. Cihazın ekranından R direnç
değeri okunur.
Wenner Yöntemi'nde derinlik,
iki elektrot arası "a" mesafesine eşittir. Kullanıcı elektrotlar arası "a"
mesafesini artırırsa, tespit derinliği de artar. Derinlik ile hassasiyet ters
orantılıdır.
İKİZ ELEKTROT
YÖNTEMİ
C2 ve P2 elektrotları toprağa
saplanır. Bu elektrotlar tüm ölçümler boyunca yerinde kalır. C1 ve P1
elektrotları ise bir doğru boyunca toprağa saplanıp çıkartılarak tüm arazi
taranır. C2, P2 ve C1, P1 elektrotları arasında 15-20 metre mesafe olmalıdır.
Tüm elektrotlar, sıraları bozulmadan, kablolar aracılığı ile ölçüm cihazının
terminallerine bağlanmalıdır.
İkiz elektrot yöntemi daha çok
arkeolojik araştırmalarda kullanılmaktadır. Miner A-200 Jeofizik cihazı ve
ahşap iskeleti ile ikiz elektrot yöntemi uygulanabilir. Bu yöntemde maksimum
derinlik, C1 ve P1 elektrotları arası mesafenin bir ya da bir buçuk katı
kadardır. Engebeli ve kayalık arazilerde tespit derinliğinde düşme olabilir.
Ölçümler sırasında elektrotların toprağa saplanmasına dikkat edilmelidir.
Elektrik akımının toprağa yayılımı aşağıdaki
çizimde olduğu gibidir.
Miner A-200
jeofizik cihazı özellikleri:
- Güç kaynağı: 8
adet x 1,5 Volt alkalin pil
- Test akımı: 5mA
- Kısa kablolar:
1,5 metre boyunda, 4 adet (siyah ve kırmızı)
- Elektrotlar: 4
adet uzun, 4 adet kısa
- Uzun kablolar: 2
adet 20 metre (siyah) ve 2 adet 40 metre (kırmızı)
- Alüminyum taşıma
ve koruma çantası
- Ahşap iskelet (demonte):
4 adet ahşap bar, bağlantı vidaları, pullar, kelebek somunlar
- Ana ölçüm cihazı
üzerinde C1, C2, P2, P1 olarak adlandırılan 4 adet terminal
- Likit kristal
ekran
- Yeşil renkli akım
ledi
- Ekranda zayıf pil göstergesi
Miner A-200
jeofizik cihazı paketleme detayları:
- Ağırlık (alüminyum çanta
dahil):
4 kg
- Ağırlık (ahşap iskelet dahil):
6 kg
- Boyutlar (alüminyum
çanta): 50 cm x 40 cm x 18 cm
- Boyutlar (demonte
ahşap iskelet): 170
cm x 15 cm x 15 cm